Waterwaarden in de koivijver
Zuurstof is de parameter waar bijna niemand continu op meet, en tegelijk een van de belangrijkste oorzaken van verlies in de nacht. De waarde die je op een zomermiddag meet zegt weinig over de waarde die je koi om half vijf 's ochtends hebben gehad.
Hoeveel zuurstof er maximaal in je vijverwater kan oplossen, is geen kwestie van filtertechniek maar van natuurkunde. Hoe warmer het water, hoe minder zuurstof het kan bevatten. Bij 10 °C past er ruim 11 mg/l in, bij 25 °C nog maar iets meer dan 8 mg/l. Dat is de bovengrens bij 100 procent verzadiging, dus in de praktijk kom je daar nooit boven.
De vervelende kant van de zaak is dat het aanbod daalt terwijl de vraag stijgt. Warme koi zijn actiever, verteren meer en verbruiken meer zuurstof. Ook de bacteriën in het biofilter draaien in de zomer op volle toeren en die trekken hun deel uit hetzelfde water. Twee bewegingen tegelijk, in tegengestelde richting, en daartussen zit steeds minder ruimte.
| Watertemperatuur | Maximaal opgelost zuurstof | Wat dat in de praktijk betekent |
|---|---|---|
| 5 °C | 12,8 mg/l | Ruime marge, de vissen vragen weinig |
| 10 °C | 11,3 mg/l | Voorjaar en najaar, zelden krap |
| 15 °C | 10,1 mg/l | Comfortabel, mits de beluchting draait |
| 20 °C | 9,1 mg/l | De marge begint merkbaar te slinken |
| 25 °C | 8,3 mg/l | Het maximum ligt al rond de comfortgrens |
| 30 °C | 7,6 mg/l | Zelfs bij volledige verzadiging zit je op de ondergrens |
Deze waarden gelden bij 100 procent verzadiging op zeeniveau. Een gehalte van 7 mg/l betekent bij 20 °C ongeveer 77 procent verzadiging, en bij 10 °C ongeveer 62 procent. Daarom zeggen mg/l en verzadigingspercentage samen meer dan elk van beide apart.
Overdag produceren algen en waterplanten zuurstof. Zodra het donker wordt, stopt dat en gaan ze zelf zuurstof verbruiken, de hele nacht door, samen met de vissen, het biofilter en al het organische materiaal op de bodem. Het gevolg is een vaste dagelijkse curve: het gehalte loopt in de middag op naar het maximum en zakt daarna langzaam weg tot het dieptepunt vlak voor het licht wordt.
Hoe groener het water en hoe meer planten, hoe groter de uitslag tussen dag en nacht. Een vijver die om 15:00 uur keurig 10 mg/l meet, kan om 05:00 uur onder de 5 mg/l zijn gezakt. Wie alleen overdag meet, meet structureel het dagmaximum en ziet het probleem nooit.
| Opgelost zuurstof | Beoordeling | Wat je zou doen |
|---|---|---|
| 8 tot 10 mg/l | Comfortabel | Niets, blijven meten in de vroege ochtend |
| 7 mg/l | Verstandige ondergrens voor koi | Beluchting nalopen voordat het warmer wordt |
| Onder circa 6 mg/l | Stress | Beluchting uitbreiden, minder voeren, geen behandelingen |
| Onder 4 mg/l | Acuut gevaarlijk | Direct ingrijpen, alles wat lucht inbrengt aan |
De klassieke symptomen zijn koi die aan het oppervlak naar lucht happen of samendrommen bij de waterval, de venturi of de inloop van het filter, en dat beeld is het duidelijkst bij het eerste licht. Het is alleen een laat signaal. Op het moment dat je het aan de vissen kunt zien, is de marge er al af en zit je in de buurt van de onderkant van deze tabel.
| Factor | Wat er gebeurt | Wanneer merkbaar |
|---|---|---|
| Zware visbezetting | Meer kilo's vis per kuub, dus meer verbruik per nacht | Het hele seizoen, versterkt in de zomer |
| Fors voeren | Vertering en filterbelasting vragen extra zuurstof | Enkele uren na de laatste voerbeurt |
| Afbrekend organisch materiaal | Mulm, blad en afgestorven algen verbruiken zuurstof op de bodem | Vooral in stille hoeken en na een algenpiek |
| Warm en windstil weer | Lager maximum plus nauwelijks beweging aan het oppervlak | Hittegolven, nachten zonder afkoeling |
| Onweer | Dalende luchtdruk, minder zuurstof lost op, inspoeling van vuil | Vlak voor en tijdens de bui, en de nacht erna |
| Behandelingen | Veel middelen belasten het water en verbruiken zuurstof | Tijdens en direct na de behandeling |
Bij een hoge organische belasting helpt regelmatig water verversen om de bodem van de curve wat op te tillen; het verlaagt de vraag in plaats van alleen het aanbod te verhogen. Wij bouwen daarnaast geautomatiseerde waterwissels op maat voor koivijvers, en we hebben nog geen ander systeem gevonden dat dat doet.
Bij behandelingen en bij onweer daalt het zuurstofgehalte vaak sneller dan verwacht. Zet de beluchting op maximaal voor, tijdens en na een behandeling, voer op zulke dagen niet en combineer nooit twee middelen zonder overleg met je leverancier of dierenarts. Een behandeling die op zichzelf goed verdragen wordt, kan in een nacht met weinig zuurstof alsnog verkeerd aflopen.
Zuurstof komt in het water via het oppervlak en via de bellen die je er zelf in brengt. In de praktijk werkt een combinatie het best:
De belangrijkste instelling is de eenvoudigste: laat beluchting en circulatie 's nachts doorlopen. Uitzetten om het geluid of het stroomverbruik gebeurt vaker dan je zou denken, en het valt precies samen met de uren waarin de vijver de hulp het hardst nodig heeft. Schaal in warme perioden op in plaats van af.
Zie je bij dageraad koi aan het oppervlak happen, dan is dat geen observatie maar een noodsituatie. Zet alle beluchting, venturi's en watervallen maximaal aan, breng extra beweging in het oppervlak, stop direct met voeren en voer geen behandeling uit. Zoek de oorzaak pas als de vissen weer normaal zwemmen.
Dezelfde nachtelijke ademhaling die zuurstof wegneemt, laat CO2 oplopen, en daarmee zakt ook de pH. In een gezonde vijver is dat een dagelijkse golf van een paar tienden. Is de carbonaathardheid te laag, dan mist het water de buffer om die golf op te vangen en kan de beweging doorschieten tot een pH-crash, in precies dezelfde uren waarin het zuurstofgehalte zijn minimum bereikt. Twee parameters, één nacht, dezelfde vissen. Meer daarover staat op de pagina over de KH-waarde in de vijver.
Zuurstof meet je met een druppeltest of met een handzuurstofmeter. Een goede handmeter is nauwkeurig, en ook fors geprijsd; hij vraagt bovendien kalibratie en onderhoud van de sensor. Maar het echte bezwaar is niet de meter, het is het moment. Elke handmeting is een momentopname, en de momentopnames die je maakt vallen bijna altijd overdag, wanneer je bij de vijver bent.
Het getal dat ertoe doet, is het minimum vlak voor zonsopkomst, plus de vraag hoe snel de curve daarnaartoe zakt. Een vijver die drie nachten achtereen steeds dieper wegzakt, laat dat in de trend zien lang voordat een ochtendcontrole er iets van merkt. Wie continu meet, ziet die nacht. Wie op dinsdagmiddag meet, ziet het dagmaximum en niets anders.
Wat H2Koi hierin wel en niet doet. H2Koi meet opgelost zuurstof rechtstreeks, in mg/l en als verzadigingspercentage, en dat is een van de parameters die echt gemeten worden en niet afgeleid. De metingen lopen continu door, ook om vier uur 's nachts, zodat de nachtdip zichtbaar wordt als grafiek in plaats van als vermoeden.
Wat het niet is: geen ziekte- of parasietdetectie. De KH-waarde wordt als berekende waarde gerapporteerd (0 tot 20 °dKH), niet als titratie, en GH rapporteren we niet. Zie H2Koi als continue vroegtijdige waarschuwing uit industriële sensoren, ook om vier uur 's nachts.
Ongeveer 8 tot 10 mg/l is comfortabel. Houd 7 mg/l aan als verstandige ondergrens voor koi. Onder circa 6 mg/l ontstaat stress en worden vissen vatbaarder, onder 4 mg/l is de situatie acuut gevaarlijk. Beoordeel de waarde altijd samen met de watertemperatuur.
Meestal omdat het zuurstofgehalte in de nacht is weggezakt. Planten en algen verbruiken tot zonsopkomst zuurstof in plaats van het te produceren, en dat is het dieptepunt van de dag. Verhoog de beluchting direct en meet vervolgens bij het eerste licht om te zien hoe diep de dip werkelijk gaat. Blijft het gedrag na goede beluchting bestaan, kijk dan ook naar de kieuwen en naar ammonium en nitriet.
Ja. De nacht is precies de periode waarin het zuurstofgehalte van nature het laagst is, dus dan uitzetten haalt de steun weg op het moment dat die het meest nodig is. Laat luchtpomp, circulatie en waterval 24 uur per dag doorlopen en schaal in warme perioden op.
Continu, met een sensor die permanent in het water hangt: dat is de enige praktische manier om het nachtelijke minimum en het verloop daarnaartoe te zien, en juist die uren zijn bepalend. Met de hand kom je niet verder dan een momentopname: een zuurstofmeter geeft een waarde in mg/l, maar alleen op het moment dat je er zelf bij staat. Doe dat dan bij het eerste licht en niet 's middags, en kalibreer een elektronische meter volgens de handleiding.
Alles wat lucht inbrengt maximaal aanzetten: luchtpomp, venturi, waterval, extra beweging aan het oppervlak. Stop met voeren, voer geen behandelingen uit en beperk verdere verstoring. Zorg dat het water in beweging blijft en zoek de oorzaak pas als de vissen weer rustig zwemmen.
Overdag wel, 's nachts niet. Dan verbruiken planten en algen zelf zuurstof. Een sterk begroeide of groene vijver heeft daardoor juist een groter verschil tussen dag en nacht en een diepere ochtenddip. Reken planten dus niet mee als zuurstofvoorziening voor je koi; dat is de taak van de beluchting.
Warm water kan fysiek minder zuurstof bevatten, terwijl vissen en filterbacteriën er juist meer van vragen. Bij onweer daalt bovendien de luchtdruk, waardoor er minder zuurstof oplost, en spoelt de bui organisch materiaal in dat vervolgens ook zuurstof verbruikt. Zet in beide gevallen de beluchting vooraf op maximaal.
H2Koi meet opgelost zuurstof continu, in mg/l en als verzadigingspercentage, zodat de dip vlak voor zonsopkomst zichtbaar wordt voordat je vissen hem laten zien.
Bekijk H2Koi
