Waterwaarden · Koivijver
Een pH-crash is geen langzame verschuiving. Het is het moment waarop de carbonaatbuffer op is en de pH in één nacht wegzakt. De koi zwommen ’s avonds normaal rond, en ’s ochtends hangen ze aan het oppervlak. Wat je in de weken daarvoor op je pH-test zag, was geen geruststelling — het was een vertraagde indicator.
De KH-waarde is geen meetwaarde zoals de pH, maar een voorraad. Het is het zuurbindend vermogen van je vijverwater: de hoeveelheid carbonaat en bicarbonaat die zuur kan wegvangen voordat de pH ergens op reageert. Zolang die voorraad er is, gebeurt er aan de oppervlakte niets. Je meet week na week 7,8 en denkt dat je vijver stabiel is.
Ondertussen wordt de voorraad wél opgemaakt. Elke dag een beetje. Er komt niets bij tenzij je het toevoegt of tenzij je aanvulwater buffer meebrengt. En dan is er een avond waarop de laatste rest verbruikt is. Vanaf dat punt vangt niets het zuur meer op en volgt de pH de zuurproductie direct. De val gaat niet in tienden — hij gaat in hele eenheden, binnen enkele uren.
Dat is de reden dat een pH-crash zo overvalt: het proces loopt maandenlang onzichtbaar en de uitkomst komt in één nacht.
Overdag nemen planten, draadalg en zweefalg CO2 op voor de fotosynthese. Dat trekt de pH omhoog. Zodra het licht weg is stopt dat en gaan diezelfde planten ademhalen: ze geven CO2 af, net als de vissen. Het CO2-gehalte loopt de hele nacht op en bereikt zijn hoogste punt kort voor zonsopgang — precies wanneer het zuurstofgehalte het laagst is.
| Moment | CO2 in het water | pH | Risico bij lege buffer |
|---|---|---|---|
| Late middag | Laagst | Hoogst van de dag | Laag — alles lijkt in orde |
| Zonsondergang | Begint op te lopen | Begint te zakken | Laag |
| Midden in de nacht | Hoog | Zakt door | Verhoogd |
| Uur voor zonsopgang | Hoogst | Laagste punt | Hoogst — hier valt de crash |
Bij een gezonde KH is die dag-nachtschommeling klein en merk je er niets van. Zonder buffer wordt diezelfde cyclus de trigger. En het uur waarop het misgaat is het uur waarop niemand bij de vijver staat.
Dit is het lastigste stuk om te aanvaarden, ook voor ervaren houders: de pH-meting geeft pas iets prijs als het al te laat is om rustig in te grijpen. De pH beweegt namelijk niet zolang de buffer werkt. Hij beweegt pas wanneer de buffer op is.
| KH-waarde | Wat de pH doet | Wat het betekent |
|---|---|---|
| 10 °dKH | Vlak, nauwelijks dag-nachtverschil | Ruime reserve, veel speling |
| 6–8 °dKH | Vlak | Werkbaar; bewaken en aanvullen |
| 4 °dKH | Nog steeds vlak | Misleidend. De reserve is bijna weg |
| 2 °dKH | Merkbare schommeling tussen ochtend en avond | Laatste waarschuwing vóór de val |
| onder 1 °dKH | Valt weg, meestal ’s nachts | pH-crash |
Twee vijvers met exact dezelfde pH van 7,8 kunnen maanden of dagen van een crash af staan. Het verschil zie je alleen aan de KH. Daarom is de KH-waarde de meting die je wilt volgen — de achtergrond daarvan staat op onze pagina over KH-waarde en carbonaathardheid in de vijver.
Er is geen zichtbaar voorteken in het water. De vijver kan glashelder zijn. Wat je ziet, zie je aan de vissen, en dan zit je al in de gebeurtenis:
Een pH-crash die uren blijft staan, is dodelijk voor koi. Als je deze signalen ’s ochtends aantreft, is de vijver mogelijk al de halve nacht in die toestand. Meet dan eerst KH en pH voordat je iets anders doet, en behandel het als een waterprobleem — niet als een ziekte. Aan een vijver in crash een parasietbehandeling toevoegen maakt het alleen erger.
Een te snelle pH-stijging is op zichzelf gevaarlijk. Bij een hogere pH verschuift het ammonium in het water naar het veel giftiger ammoniak, en juist in een vijver waarin de filterbiologie net een klap heeft gehad is daar vaak wat van aanwezig. Daarom in kleine stappen, met de beluchting aan, en tussen de stappen door opnieuw meten.
Natriumbicarbonaat is het rustigste middel: het verhoogt de KH en tilt de pH mee omhoog, maar niet ongelimiteerd. Los het altijd eerst op in een emmer vijverwater en giet het verdeeld over de vijver in, bij voorkeur bij de uitstroom, nooit als poeder over het oppervlak.
Reken op ongeveer 3 gram per 100 liter voor circa 1 °dKH. Behandel dat als startpunt, niet als wet: meet na elke stap opnieuw, want elke vijver reageert anders.
| Vijverinhoud | Richtwaarde voor +1 °dKH | Werkwijze |
|---|---|---|
| 5.000 L | ca. 150 g | Oplossen in een emmer, verdeeld ingieten |
| 10.000 L | ca. 300 g | Idem, over enkele uren verdeeld |
| 20.000 L | ca. 600 g | In twee porties, met meting ertussen |
| 40.000 L | ca. 1.200 g | In porties, meting tussen elke stap |
Houd maximaal 1 tot 2 °dKH per etmaal aan. Vanaf nul naar 6 °dKH is dus een traject van enkele dagen, en dat hoort ook zo. Meet elke ochtend en elke avond tot de waarden niet meer bewegen.
De doseringen op deze pagina zijn de gangbare vuistregel in de koihouderij: breed gebruikt en een redelijk vertrekpunt. Een voorschrift zijn het niet. Geen twee vijvers reageren hetzelfde, en de inhoud waarmee je rekent is vrijwel altijd een schatting en geen gemeten getal. Je aanvulwater, de buffer die er al in zit, het CO2-verloop over de dag, je visbezetting en de capaciteit van je filter verschuiven de uitkomst allemaal.
Reken daarom vanuit je eigen vijver, begin lager dan je nodig denkt te hebben, meet na en stel bij. Dat kost een dag extra en het bespaart je de correctie op een correctie. Gaat het mis in de vijver, met hangende vis, sterfte of waarden die je niet thuis kunt brengen, leg het dan voor aan een koidierenarts of een gespecialiseerde koiprofessional voordat je verder doseert.
De klassieke gevallen zijn oudere vijvers die al jaren goed draaien en waarvan de buffer nooit is aangevuld. Er is nooit een probleem geweest, dus is er nooit naar de KH gekeken. De voorraad slijt intussen gewoon door.
Wij bouwen daarnaast automatische waterwissels op maat voor koivijvers; we zijn nooit een ander systeem tegengekomen dat dat doet. Voor de achtergrond bij de waarde zelf: zie KH-waarde en carbonaathardheid in de vijver.
Bijna iedereen test met een druppeltest, en dat hoort ook. Het probleem is niet de test maar het interval. Wie eens per week of eens per twee weken meet, heeft tussen twee metingen zeven tot veertien nachten die niemand heeft gezien. De crash duurt er één.
Daar komt bij dat de gebruikelijke steekproef op zaterdagochtend of zondagmiddag wordt gedaan — nooit om vijf uur ’s nachts, wanneer de pH zijn laagste punt bereikt. Je meet dus structureel het gunstigste moment van de etmaalcyclus en mist juist de uitslag die iets zegt. En omdat de KH tot vlak voor de val een vlakke pH oplevert, ziet die zaterdagmeting er tot het einde toe geruststellend uit.
Wat je eigenlijk wilt weten is niet een cijfer maar een richting: loopt de buffervoorraad terug, en wordt het verschil tussen de nachtelijke en de dagelijkse pH groter. Dat zijn beide trends, en trends komen niet uit losse steekproeven.
Wat H2Koi hier doet — en wat niet.
H2Koi meet continu in de vijver en volgt onder meer pH, temperatuur en zuurstof, en berekent daaruit een afgeleide KH-waarde op een schaal van 0 tot 20 °dKH. Daarmee wordt zichtbaar wat een losse meting mist: dat de buffer over weken terugloopt, en dat de pH ’s nachts verder uitslaat dan hij deed. Dat is continue vroegtijdige waarschuwing, bedoeld om je eerder aan tafel te krijgen.
Wat het niet is: de KH is een afgeleide waarde en geen titratie. H2Koi rapporteert geen GH en stelt geen ziekten of parasieten vast. Het voorkomt ook niets — het geeft je de tijd om zelf te handelen.
Ja, en dat is precies het lastige. De pH blijft vlak zolang er buffer is en beweegt pas als die op is. Een constante pH zegt niets over hoeveel reserve er nog onder ligt. Meet de KH; die vertelt je hoeveel ruimte je nog hebt.
Tussen 6 en 10 °dKH. Daar zit genoeg carbonaat in het water om de dagelijkse zuurproductie op te vangen zonder dat de pH beweegt. Onder 5 °dKH wordt het krap: de pH kan dan binnen 24 uur onstabiel worden, en tussen 3 en 5 °dKH wordt de dag-nachtschommeling zichtbaar in je metingen. Onder 3 °dKH is het kritiek.
Omdat planten en algen ’s nachts geen CO2 opnemen maar afgeven, bovenop wat de vissen al uitademen. Het CO2-gehalte loopt de hele nacht op en piekt kort voor zonsopgang. Met een normale KH merk je daar niets van; zonder buffer is dat het moment waarop de pH wegvalt.
Bij een crash niet. Zulke middelen tillen het cijfer op zonder buffer toe te voegen, dus de pH zakt daarna opnieuw weg en je koi krijgen er een extra schommeling bij. Een snelle pH-sprong is bovendien op zichzelf riskant, omdat aanwezig ammonium bij hogere pH giftiger wordt. Herstel de KH; de pH volgt vanzelf en blijft dan ook staan.
Natriumbicarbonaat is natriumbicarbonaat, of het nu als zuiveringszout of als baksoda in het schap staat; let alleen op dat er verder niets in zit. Reken op ongeveer 3 gram per 100 liter voor circa 1 °dKH, los het altijd eerst op in een emmer vijverwater, en houd maximaal 1 tot 2 °dKH per etmaal aan. Meet tussen de stappen door opnieuw.
Het past in het beeld, zeker als er meerdere vissen tegelijk zijn gestorven en er geen zichtbare aantasting van huid of kieuwen was. Meet meteen KH en pH, ook al is het achteraf. Een KH van vrijwel nul in combinatie met een lage pH is een sterke aanwijzing. Belucht dan stevig en bouw de buffer rustig op, in plaats van te gaan behandelen.
Ja, indirect. Regenwater bevat vrijwel geen carbonaat, dus elke bui en elke aanvulling met opgevangen regenwater verdunt de buffer die je nog had. Bij een vijver die al op 3 of 4 °dKH staat kan een natte week net het verschil maken. Controleer de KH na langdurige regen, en ook wat je leidingwater zelf aan buffer meebrengt.
H2Koi volgt je vijver continu en maakt zichtbaar wat een wekelijkse test mist: de terugloop van de buffer en de nachtelijke uitslag van de pH. Vroegtijdige waarschuwing uit industriële sensoren, elk uur van de nacht.
Bekijk H2Koi
